IRV - Nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm soát tiền chất là một yêu cầu cấp thiết trong tình hình hiện nay, đặc biệt, trong thời gian tới, tiền chất ngày càng được sử dụng với số lượng lớn để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Mặt khác, xu hướng lạm dụng ma túy tổng hợp tăng nhanh đã kéo theo nguy cơ thất thoát tiền chất vào sản xuất ma túy bất hợp pháp ngày càng phức tạp.Tiền chất có vai trò quan trọng trong sự phát triển nền kinh tế, đặc biệt hầu hết các tiền chất là nguyên liệu không thể thiếu trong nhiều ngành công nghiệp như ngành công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, chế biến thực phẩm, hoá dầu, sản xuất hàng tiêu dùng, mỹ phẩm, hóa dược, trong nghiên cứu khoa học,... Tuy nhiên, cùng với sự tiến bộ của công nghệ và khoa học kỹ thuật, ngành tổng hợp hoá dược cũng bị bọn tội phạm khai thác và ứng dụng triệt để. Minh chứng cho điều đó là hàng năm, trên thế giới cũng như trong khu vực ngày càng xuất hiện nhiều các loại ma tuý mới.

Tại cuộc Hội thảo về phân loại các hình thức kiểm soát tiền chất sử dụng trong lĩnh vực công nghiệp, ngày 22/11, do Cục Hoá chất - Bộ Công Thương tổ chức, các đại biểu đều cho rằng, trong xu thế hội nhập toàn cầu, vấn đề kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy trong đó có công tác kiểm soát tiền chất là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng của công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy. Để không gây thất thoát tiền chất sử dụng trong công nghiệp, TS. Phùng Hà - Cục trưởng Cục Hoá chất - Bộ Công Thương cho rằng, cần phải phân loại tiền chất và đưa ra các biện pháp quản lý các tiền chất nguy cơ cao và tiền chất thông thường. Để quản lý, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động hợp pháp liên quan đến tiền chất, đồng thời không để bọn tội phạm lợi dụng sản xuất trái phép ma tuý ở Việt Nam, không làm ảnh hưởng tới các hoạt động sản xuất kinh doanh của các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến tiền chất thì cần nâng cao năng lực quản lý, kiểm soát tiền chất. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách về quản lý, kiểm soát tiền chất phù hợp với các nước trên thế giới. Nâng cao nhận thức của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động tiền chất. Đối với doanh nghiệp, tất cả các tiền chất nguy cơ cao phải được cấp giấy phép khi xuất nhập khẩu. Không gia hạn đối với trường hợp hết thời hạn ghi trong giấy phép nhưng việc nhập khẩu, xuất khẩu chưa thực hiện được thì cơ quan cấp giấy phép không gia hạn thêm. Đặc biệt, các doanh nghiệp kinh doanh tiền chất nguy cơ cao trong nước không bán hàng qua khâu trung gian mà chỉ được bán cho các đơn vị trực tiếp sử dụng... 

Thực tế những thập kỉ gần đây cho thấy có sự chuyển biến mạnh mẽ từ ma tuý truyền thống sang ma tuý tổng hợp. Đã bắt đầu xuất hiện loại tội phạm sản xuất ma tuý tổng hợp ATS ở nước ta và đang gia tăng cả về số lượng lẫn loại hình tội phạm. Đây là một hồi chuông cảnh tỉnh cho các cơ quan chức năng và là một thách thức không nhỏ đối với công tác phòng chống ma tuý. Như vậy, tiền chất vừa là nguyên liệu cần thiết cho các ngành công nghiệp, nhưng nó cũng là nguyên liệu cần thiết cho quá trình sản xuất chất ma tuý. Vấn đề đặt ra là các cơ quan chức năng phải có chính sách quản lý kiểm soát phù hợp để vừa không ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của các ngành công nghiệp nhưng cũng phòng ngừa tốt nhất sự thất thoát tiền chất vào tay bọn tội phạm sản xuất ma tuý.

Thực tế cho thấy, trước yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội, các hoạt động kinh doanh liên quan đến tiền chất cũng tăng theo như số lượng đơn vị, doanh nghiệp tham gia hoạt động hợp pháp liên quan đến tiền chất (như xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, buôn bán, sử dụng…). Theo thống kê của ngành Hải quan thì số lượng tiền chất xuất, nhập khẩu của năm sau thường cao hơn năm trước khoảng 10%, trong năm 2010 số lượng tiền chất xuất, nhập khẩu là hơn 2 triệu tấn và 6 tháng đầu năm 2011 là khoảng 1,6 triệu tấn. Hiện có tới 500 doanh nghiệp xuất, nhập khẩu tiền chất, trong đó có khoảng hơn 200 doanh nghiệp thường xuyên tham gia xuất, nhập khẩu tiền chất với số lượng lớn. Các tổ chức, doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu tiền chất tập trung ở các tỉnh, thành phố như: TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Long An, Hà Nội, Hải Phòng, Lạng Sơn... Loại tiền chất có nguy cơ lạm dụng cao vào điều chế sản xuất ma tuý được các doanh nghiệp nhập khẩu nhiều trong 6 tháng đầu năm 2011 là: Toluene, Acid Sunfuric, Methyl Ethyl Ketone, Acetone, Acid Acetic, Acid Hydrochlric,...

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Xuân Trường - Phó Giám đốc Trung tâm Giám định ma tuý - Viện Khoa học hình sự - Bộ Công An, cho biết, Việt Nam tham gia 3 công ước quốc tế về kiểm soát ma tuý, tiền chất từ rất sớm (Công ước 1961, 1971, 1988). Tuy nhiên, việc kiểm soát các tiền chất ở nước ta cũng giống như một số nước trong khu vực còn nhiều kẽ hở gây nguy cơ thất thoát các tiền chất khiến bọn tội phạm có thể lạm dụng làm nguyện liệu sản xuất ma tuý.

Nhận định về công tác kiểm soát tiền chất trong thời gian qua, ông Lê Đức Bình - Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan cho rằng, kiểm soát tiền chất ở khâu xuất, nhập khẩu luôn đựơc ngành Hải quan chú trọng và quản lý chặt chẽ. Tuy nhiên vẫn còn những bất cập do đối tượng quản lý đa dạng và phức tạp mà cụ thể là số lượng và chủng loại tiền chất càng lớn và phức tạp, lượng tiền chất lưu thông lớn, việc ghi chép sổ sách của các doanh nghiệp thường đơn giản và không đầy đủ nên dẫn đến việc báo cáo mang tính hình thức. Về phương pháp quản lý còn mang nặng tính hành chính, giấy tờ. Nhiều khi giấy phép cấp theo yêu cầu một chiều của doanh nghiệp, không kiểm tra xem việc xin phép đó có hợp lý hay không (có doanh nghiệp xin nhập khẩu số lượng lớn song thực tế chỉ nhập khẩu 20% hạn ngạch cho phép). Mặt khác, chậm áp dụng công nghệ thông tin nên việc gửi, nhận trao đổi thông tin qua bưu chính vừa chậm lại tốn kém có khi thất lạc không đến các cơ quan phối hợp.

Để kiểm soát tiền chất sử dụng trong công nghiệp, ông Bình cho rằng, cần lắp đặt và vận hành hệ thống mạng thông tin kiểm soát tiền chất giữa các Bộ như: Công an, Hải quan, Công Thương, Y tế. Các giấy phép xuất nhập khẩu, tạm nhập tái xuất tiền chất phải gửi kịp thời cho các bên liên quan. Cùng với đó, tăng cường bộ máy, cán bộ và kinh phí đủ sức triển khai các hoạt động quản lý tiền chất nguy cơ cao. Cần tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo, trao đổi kinh nghiệm để các cán bộ làm công tác quản lý, kiểm soát tiền chất có cơ hội nâng cao trình độ nhận thức, tích luỹ nhiều kinh nghiệm hơn trong công tác quản lý, kiểm soát tiền chất.

Việc phòng ngừa thất thoát tiền chất vào sản xuất ma túy bất hợp pháp ngày càng khó khăn do tính công khai, hợp pháp và ảnh hưởng rất lớn của tiền chất đến nền kinh tế nên đòi hỏi phải có cơ chế quản lý thích hợp, vừa ngăn chặn thất thoát tiền chất vào sản xuất ma túy bất hợp pháp, vừa đảm bảo tạo ra môi trường thuận lợi để sản xuất, kinh doanh, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Hiện tại Chính phủ đã qui định 42 loại tiền chất phải quản lý, kiểm soát chặt chẽ, trong đó có 10 loại tiền chất do Bộ Y tế quản lý, 32 tiền chất do Bộ Công Thương quản lý.