IRV - Trong thương mại quốc tế hiện nay tồn tại hai loại hàng rào thuế quan và hàng rào phi thuế quan. Với xu hướng thương mại quốc tế như hiện nay, việc ngăn chặn nhập siêu bằng hàng rào thuế quan là khó và chỉ mang tính chất tạm thời, về lâu dài chúng ta phải thực hiện đúng những cam kết cắt giảm thuế quan theo lộ trình với WTO. Như vậy, hàng rào kỹ thuật chính là một biện pháp hạn chế nhập siêu một cách bền vững.Hàng rào kỹ thuật là một loại hàng rào phi thuế quan. Hàng rào này liên quan tới việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật, như: tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa, các biện pháp nhằm đảm bảo quá trình sản xuất hàng hóa phải an toàn, vệ sinh, bảo vệ môi trường, các vấn đề liên quan tới ghi nhãn, vận chuyển, bảo quản hàng hóa... Việc sử dụng hợp lý những hàng rào này không những giúp hạn chế nhập siêu, góp phần thực hiện các chính sách vĩ mô trong phát triển kinh tế - xã hội, mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng. Vì vậy, đây là các hàng rào hợp lý và hợp pháp, cần được áp dụng. 

WTO cũng thừa nhận và cho phép sử dụng hàng rào này, được thể hiện trong Hiệp định về hàng rào kỹ thuật (gọi tắt là Hiệp định TBT). Khái niệm về hàng rào kỹ thuật được thừa nhận như một thoả thuận rằng: “không một nước nào có thể bị ngăn cản tiến hành các biện pháp cần thiết để đảm bảo chất lượng hàng hoá xuất khẩu của mình, hoặc để bảo vệ cuộc sống hay sức khoẻ con người, động và thực vật, bảo vệ môi trường hoặc để ngăn ngừa các hoạt động man trá, ở mức độ mà nước đó cho là phù hợp và phải đảm bảo rằng các biện pháp này không được tiến hành với cách thức có thể gây ra phân biệt đối xử một cách tuỳ tiện hoặc không thể biện minh được giữa các nước, trong các điều kiện giống nhau, hoặc tạo ra các hạn chế trá hình đối với thương mại quốc tế, hay nói cách khác phải phù hợp với các quy định của hiệp định này”. 

Như vậy, có thể hiểu “rào cản kỹ thuật là một nhóm các biện pháp yêu cầu về mặt kỹ thuật áp dụng đối với hàng hóa nhằm bảo vệ cuộc sống và sức khỏe của con người, của động thực vật, môi trường hoặc ngăn ngừa các hoạt động man trá và ở mức độ phù hợp”. 

Như vậy với nguyên tắc của WTO thì việc áp dụng các hàng rào kỹ thuật là hoàn toàn hợp lý, nhưng rất tiếc cho đến nay, Việt Nam chưa tận dụng được. Theo tôi có một số nguyên nhân cơ bản sau: 

Thứ nhất, hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam còn quá nhiều bất cập. Mặc dù trong những năm gần đây, Việt Nam đã xây dựng và ban hành thêm nhiều quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật cho nhiều mặt hàng. Tuy nhiên, thực tế các quy định và tiêu chuẩn này còn quá ít, chưa tinh vi, do đó nhiều mặt hàng nhập khẩu vẫn có thể dễ dàng vào Việt Nam. 

Thứ hai, việc giám sát thực hiện các quy chuẩn kỹ thuật còn lỏng lẻo dẫn đến các sản phẩm nước ngoài không đủ tiêu chuẩn nhập khẩu vẫn có thể thâm nhập vào thị trường trong nước. Thực tế con số nhập siêu vào Việt Nam cho thấy kim ngạch nhập khẩu những máy móc thiết bị công nghiệp của Trung Quốc đang tăng lên nhanh chóng và không ít những thiết bị này không đáp ứng được những tiêu chuẩn tối thiểu. Đây cũng là nguyên nhân khiến cho Việt Nam vẫn chưa thể cản trở nhập siêu. 

Thứ ba, một vấn đề khó khăn cho Việt Nam khi xây dựng hệ thống hàng rào kỹ thuật là trình độ sản xuất và chất lượng sản phẩm trong nước còn kém. Theo nguyên tắc không phân biệt đối xử của WTO thì các hàng rào kỹ thuật phải được áp dụng chung cho cả hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa nhập khẩu, do đó nếu chúng ta áp dụng những tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hàng nhập khẩu cao thì lại gây khó cho các nhà sản xuất trong nước. 

Đứng trước những khó khăn đó, theo tôi, trước mắt, ngoài việc sử dụng công cụ thuế quan để hạn chế nhập siêu, về lâu dài Việt Nam cần có các biện pháp sau để tận dụng được hàng rào kỹ thuật trong hạn chế nhập siêu: 

1. Cần nhanh chóng triển khai các dự án, đề án tổng thể, chuyên sâu về hàng rào kỹ thuật theo Quyết định 682/QĐ-TTg vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trong đó cần chú trọng vấn đề đáp ứng tiêu chuẩn cho hàng xuất khẩu và xâu dựng hàng rào kỹ thuật đối với hàng nhập khẩu là như nhau. Việc này là hết sức quan trọng vì hiện nay các văn bản quy định về hàng rào kỹ thuật đối với hàng nhập khẩu chưa có tính đồng bộ. Khi xây dựng hàng rào kỹ thuật, cần chú ý tới 2 nhóm hàng là nhóm hàng có giá trị nhập siêu lớn và nhóm hàng trong nước chưa sản xuất được, hoặc khả năng sản xuất hạn chế. 

2. Cần nhanh chóng hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật của Việt Nam hài hòa với các tiêu chuẩn của quốc tế ở mức độ hợp lý. Trong đó cần “nâng” các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hàng nhập khẩu một cách phù hợp, có cân nhắc tác động của các hàng rào này tới nguyên liệu nhập khẩu, vì chúng ta còn phải phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu bên ngoài. 

3. Cần ngăn chặn các hành vi buôn lậu hàng hóa, đặc biệt từ Trung Quốc, để tránh tình trạng mà ta có thể tạm gọi là “Chuyển hướng thương mại”. Nếu không ngăn chặn thì chắc chắn sẽ xảy ra hiện tượng chuyển từ nhập khẩu chính thức sang buôn lậu và gian lận thương mại để tránh các hàng rào kỹ thuật. 

4. Hỗ trợ và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp áp dụng các quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, nâng cao chất lượng sản phẩm trong nước thì hoạt động kiềm chế nhập siêu thông qua hàng rào kỹ thuật mới bền vững. Bên cạnh việc các hàng hóa trong nước và nước ngoài sẽ được áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật như nhau, nhiều hàng hóa trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu, bắt buộc các nhà sản xuất và người tiêu dùng trong nước phải sử dụng hàng nhập khẩu. Trong khi việc áp dụng các hàng rào này chắc chắn sẽ khiến chi phí nhập khẩu, giá trị nhập siêu và thậm chí cả lạm phát cao hơn. 

5. Tăng cường trách nhiệm và năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức kỹ thuật trong xây dựng và triển khai các biện pháp kỹ thuật trong thương mại; duy trì và nâng cao năng lực Ban liên ngành TBT, mạng lưới TBT Việt Nam.