IRV - Từ 06/10/2006, Liên minh châu Âu (EC) đã áp thuế chống bán phá giá (CBPG) 10% đối với giày mũ da Việt Nam và Trung Quốc là 16,5%, thời hạn áp dụng 2 năm, khiến cho thị phần xuất khẩu da giày của Việt Nam vào thị trường này sụt giảm từ 15% (năm 2005) xuống còn 10% (năm 2009).1. Vài nét về việc EU áp thuế chống bán phá giá
Sau thời hạn 3 năm (từ 10/2006) bị EU áp thuế CBPG, giày mũ da Việt Nam vẫn tiếp tục bị làm khó khi ngày 17/12/2009, cuộc họp Đại sứ các thành viên EU đã bỏ phiếu ủng hộ việc gia hạn thêm 15 tháng đối với thuế CBPG giầy mũ da nhập khẩu từ Việt Nam (14/27 nước thành viên EU bỏ phiếu đồng thuận với việc gia hạn áp thuế thêm 15 tháng).
Việt Nam đã nhiều lần khẳng định, không bán phá giá giày da vào EU. Bởi đa số các doanh nghiệp trong nước có quy mô nhỏ và vừa, chủ yếu làm hàng gia công, thị phần giày da Việt Nam trong tổng mức nhập khẩu của EU cũng chỉ ở mức trên dưới 10%. Hơn nữa, EU đã sử dụng Brazil làm nước thay thế để tính toán biên độ phá giá với Việt Nam trong khi điều kiện của hai nước hoàn toàn khác biệt. Bản thân EU cũng từng thừa nhận những yếu tố khác biệt này, nhưng vẫn tiến hành. Trong khi đó, giá xuất khẩu, theo tính toán, cũng tăng thêm 10 - 18%, nhưng các yếu tố này không được xem xét tới một cách khách quan và công bằng.
2. Những tổn thất do thuế chống bán phá giá gây nên
2.1. Tổn thất cho phía Việt Nam
Ở Việt Nam, ngành Công nghiệp Da giày là một ngành quan trọng, sử dụng trên 650.000 lao động với đa số là lao động nữ, đã phải chịu tác động hết sức tiêu cực do đồng thời bị áp thuế CBPG đối với mặt hàng giày mũ da xuất khẩu sang Cộng đồng châu Âu và nhất là mới đây, Cộng đồng châu Âu đã loại mặt hàng giày dép xuất khẩu của Việt Nam khỏi diện được hưởng ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP).
Theo thống kê, chỉ trong vòng 2 năm (từ 10/2006 đến 10/2008), số lao động bị mất việc do tác động vụ kiện CBPG trên cả nước đã lên tới 40.000 người.
Kể từ khi bị áp thuế CBPG, thị phần xuất khẩu giày da của Việt Nam vào thị trường này giảm hơn 5%. Cụ thể, từ 2005 trở về trước (khi chưa bị áp thuế CBPG), thị phần xuất khẩu giày da Việt Nam vào EU chiếm 15%. Từ quý IV/2006 đến quý I/2011, giảm xuống chỉ còn 10%.
Cùng với tác động của thuế chống bán phá giá và việc loại Việt Nam ra khỏi diện được hưởng Quy chế ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) từ ngày 01/01/2009 đã khiến ngành Da giày Việt Nam chịu sức ép cạnh tranh rất lớn với các nước, đặc biệt là Ấn Độ và Indonesia. Vì cùng môi trường như nhau, nhưng thuế chênh tới hơn 20% sẽ tạo ra sự cạnh tranh ghê gớm, khiến nhà nhập khẩu phải tính tới việc nhập từ các nước không bị áp thuế. Đây là bất lợi, ảnh hưởng đến quy mô sản xuất, đời sống của hơn 650.000 lao động trong Ngành, chủ yếu là nữ.
2.2. Tổn thất của EU
Việc EU áp thuế CBPG không những chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp Việt Nam, mà còn tác động đến chính người dân của họ. Qua việc, ngày 19/11/2009, tại cuộc họp Ủy ban Tư vấn chống bán phá giá, 15/27 nước thành viên EU đã bỏ phiếu phản đối đề xuất gia hạn áp thuế chống bán phá giá thêm 15 tháng đối với giày mũ da Việt Nam. Song chỉ ít lâu sau, trong cuộc họp ngày 22/12/2009, tỷ lệ bất lợi đã nghiêng về Việt Nam. Những người phản đối kéo dài thời hạn áp thuế họ đứng về quyền lợi của người tiêu dùng châu Âu. Theo tính toán, việc thêm 10% thuế vào giá bán sẽ khiến riêng thị trường Anh mất thêm 300 triệu Euro, cả thị trường châu Âu là 1,5 tỷ EUR mỗi năm. Và người bán lẻ, nếu không được tăng giá, sẽ phải giảm bớt lợi nhuận.
3. Thấy gì qua các vụ áp thuế CBPG đối với hàng của Việt Nam
3.1. Nguyên nhân chủ quan
Theo nhiều chuyên gia thì chính chúng ta chưa hiểu hết các vấn đề liên quan đến luật chống bán phá giá của thế giới, nên nhiều khi vô hình chung chúng ta tự làm khó cho chính mình. Qua tìm hiểu thấy, Pháp lệnh về Chống bán phá giá đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam có ba đặc điểm lớn:
Thứ nhất, như thường lệ của Luật pháp Việt Nam, là nhiều chi tiết để bỏ ngỏ chờ hướng dẫn bởi các thông tư, nghị định, do đó là cơ sở tạo bất trắc.
Thứ hai, luật định của Việt Nam có tất cả những thiên lệch nghiêng về phía bảo hộ của những điều khoản chống bán phá giá của WTO.
Thứ ba, biện pháp chống phá giá của Việt Nam có xu hướng không chỉ là một công cụ để bảo vệ thị trường trong nước, mà còn được coi là một công cụ để trả đũa các hành động chống bán phá giá của nước ngoài được cho là bất hợp lý, gây hại cho xuất khẩu của Việt Nam.
3.2. Các doanh nghiệp cần chú ý về các vụ kiện CBPG
Khi chúng ta chấp nhận cuộc chơi chung trên phạm vi toàn cầu buộc chúng ta phải bỏ thói quen “ý mình là ý Chúa” mà phải tuân theo “luật chơi” chung. Thực tế này đòi hỏi các doanh nghiệp phải tìm hiểu thật kỹ pháp luật của các nước liên quan, đặc biệt là WTO để biết “đi đâu và về đâu” cho đúng. Bởi cái thời dựa vào “quyết tâm, hô khẩu hiệu” để “đi đúng” không còn nữa. Chính vì vậy, tuy chưa đủ, nhưng Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cũng đã thông qua 3 pháp lệnh giúp các doanh nghiệp Việt Nam có “la bàn” để đi đúng hướng. Đó là, Pháp lệnh về Chống bán phá giá hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam, Pháp lệnh Chống trợ cấp hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam và Pháp lệnh Tự vệ trong nhập khẩu hàng hoá nước ngoài vào Việt Nam.
4. Những thuận lợi và thách thức khi EU bỏ thuế CBPG
Từ ngày 01/4/2011, mặt hàng giày mũ da của Việt Nam xuất khẩu vào thị trường EU chính thức không còn chịu mức áp thuế CBPG 10% kéo dài trong 4 năm qua. Trở lại thế cạnh tranh công bằng, ngành Da giày Việt Nam có nhiều thuận lợi trong xuất khẩu. Tuy nhiên, với một năm chịu kiểm soát, vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cho giày mũ da Việt Nam.
Hiện EU vẫn là thị trường xuất khẩu chính của giày dép Việt Nam, chiếm 50% thị phần xuất khẩu toàn Ngành. Tuy những năm gần đây, xuất khẩu giày dép của Việt Nam vào EU đều tăng trưởng ở mức cao, nhưng vẫn chưa đạt được mục tiêu mà Ngành đề ra. Một trong những nguyên nhân chính là việc EU áp thuế CBPG kéo dài trong 4 năm và chấm dứt thuế quan ưu đãi (GSP) dành cho Việt Nam từ năm 2009. Theo thống kê của Hiệp hội Da giày Việt Nam (Lefaso), trước khi bị Ủy ban châu Âu (EC) áp thuế CBPG giày mũ da, tỷ trọng xuất khẩu mặt hàng giày dép vào thị trường EU ở hầu hết các DN chiếm tỷ lệ cao, từ 60% - 80%. Sau thời gian áp thuế lên 33 mã hàng có mũ da, tỷ lệ này giảm chỉ còn khoảng 50%. Trong năm 2010, xuất khẩu giày dép vào thị trường EU chỉ đạt kim ngạch 5,09 tỷ USD, so với mục tiêu 5,3 tỷ USD đặt ra trước đó. Có quan điểm cho rằng, với việc EU chấm dứt áp thuế CBPG giày mũ da, giày dép Việt Nam hy vọng sẽ có thuận lợi hơn trong xuất khẩu năm nay, mục tiêu đạt 5,5 tỷ USD trong năm 2011 là điều có thể.
Thực chất, việc bỏ thuế chống bán phá giá khiến cơ hội của Việt Nam trả về ngang bằng với các nước Ấn Độ, Banglades, Thái Lan, Campuchia, vốn là những nước không bị áp thuế chống bán phá giá trước đây. Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt vẫn khó cạnh tranh. Bởi từ năm nay, Việt Nam bị bỏ ưu đãi về thuế quan, trong khi các nước Indonesia, Srilanka, Banglades, Ấn Độ… vẫn được hưởng ưu đãi đó.
Quan điểm khác thì cho rằng: EU bỏ thuế CBPG thực tế không ảnh hưởng nhiều đến các doanh nghiệp giày mũ da Việt Nam. Bởi, khi EU áp đặt loại thuế này, khách hàng vẫn không bỏ rơi doanh nghiệp Việt Nam. Họ chỉ giảm tỷ lệ đơn hàng giày mũ da trong cơ cấu đơn hàng, thì giờ nâng tỷ lệ đơn hàng lên mà thôi.
Theo phân tích của nhiều doanh nghiệp trong Ngành, việc EU bỏ thuế CBPG mang lại thách thức hơn là cơ hội. Việc đẩy mạnh xuất khẩu, nếu có, chỉ diễn ra sau một năm nữa, khi EU chấm dứt giám sát và không gia hạn thêm tình trạng này.
Tuy trong 4 năm qua, chúng ta bị áp 10% thuế CBPG thì bù lại, các doanh nghiệp Trung Quốc bị chịu mức thuế tới 16,5%. Việc chênh nhau đến 6,5% này, phần nào bù đắp cho giá nguyên liệu mà các doanh nghiệp Việt phải nhập từ Trung Quốc và chúng ta có thể cạnh tranh.
Nay, mức thuế này được trả về 0% cho cả hai nước, doanh nghiệp Việt sẽ gặp nhiều bất lợi hơn, vì phải nhập nguyên, phụ liệu. Đây là vấn đề Việt Nam cần quan tâm hơn nhiều.
Một vấn đề cần hiểu đầy đủ rằng, EU bỏ thuế chống phá giá từ 01/4/2011, nhưng lại giám sát hoạt động xuất khẩu giày da của Việt Nam vào EU trong một năm. Điều này có nghĩa là, trong những trường hợp cần thiết, EU hoàn toàn có thể tiếp tục tái áp loại thuế này mà không cần điều tra.
Kết quả thống kê cho thấy, từ lúc EU áp thuế chống bán phá giá đến nay, lượng xuất khẩu của Trung Quốc tăng trên 20%, trong khi Việt Nam giảm 8%. Đây cũng là vấn đề để các nhà quản lý vĩ mô suy nghĩ nghiêm túc và khoa học. Thực tế cho thấy, hiện nay, Việt Nam đang là điểm dịch chuyển sản xuất, đơn hàng từ các nhà máy ở Trung Quốc và các nước lân cận. Trong hoàn cảnh bị kiểm soát, Bộ Công Thương và ngành Da giày Việt Nam phải có công cụ kiểm soát tốt việc truy rõ nguồn gốc xuất xứ hàng hóa (C/O). Đừng để chúng ta rơi vào cảnh trung chuyển giúp các nước, hậu quả chúng ta sẽ lãnh đủ vì vướng vào tăng trưởng nóng! Hiệp hội Da giày đã cảnh báo các doanh nghiệp phải xuất khẩu có chọn lọc về giá và số lượng. Bởi nếu có doanh nghiệp xuất khẩu với giá quá thấp hoặc số lượng quá lớn, EU sẽ đặt nghi vấn. Ngoài ra, EU cũng sẽ kiểm soát lượng hàng Trung Quốc xuất khẩu thông qua con đường Việt Nam. Trên thực tế, lượng hàng xuất khẩu tại Việt Nam tăng, nhưng phần lớn là hàng Trung Quốc. Nếu tình trạng này tiếp diễn, EU sẽ tái áp thuế trở lại.
Theo nhận định, các vụ kiện phòng vệ thương mại có thể tăng lên trong tương lai. Do đó, từ thực tiễn và kinh nghiệm của Việt Nam trong việc đối phó với các vụ kiện từ EU và Hoa Kỳ, các doanh nghiệp Việt Nam ít nhiều đã rút ra những bài học quý báu trong việc phòng ngừa rủi ro trong cả 3 giai đoạn: trước khi bị kiện, trong vụ kiện và sau khi bị áp thuế bán phá giá.
Để tránh rủi ro khi phải phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường lớn, các doanh nghiệp ngành Da giày Việt Nam đã chuyển hướng, tăng xuất khẩu giày dép vào thị trường Mỹ và bước đầu đã gặt hái thành công. Trong năm 2010, dù xuất khẩu giày dép vào EU giảm, nhưng tăng trên 25% ở thị trường Mỹ. Việc đẩy mạnh xuất khẩu vào Mỹ đang mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam và nhiều nước khác để chia lại miếng bánh thị phần mà giày dép Trung Quốc đang chiếm giữ phần lớn tại thị trường này. Tuy nhiên, sự đổi mới trong công nghệ sản xuất giày cũng như những tiêu chuẩn an toàn sức khỏe ngày một cao cũng là thách thức cho giày dép Việt Nam, nhất là khi Mỹ đã áp dụng Đạo luật an toàn sản phẩm tiêu dùng (CPSIA).