Hãy hình dung lại các bước leo thang căng thẳng trong quan hệ Iran-phương Tây: Các nhà lãnh đạo EU nhất trí về một lệnh cấm vận dầu của Iran; Mỹ đã áp đặt trừng phạt các ngân hàng trung ương của Iran. Đối lại, Iran đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz. Mới đây nhất, Iran đã đe dọa cắt nguồn cung cấp dầu đến 6 nước châu Âu và tuyên bố đã ngừng bán dầu cho Pháp và Anh.

Vậy thị trường dầu mỏ toàn cầu sẽ phản ứng thế nào với cuộc xung đột này?

Bộ phận thông tin kinh tế EIU thuộc Tạp chí The Ecomnomist (Anh) ngày 21/2 đưa ra nhận định về hướng đi của thị trường dầu mỏ toàn cầu theo 2 kịch bản.

Kịch bản nằm trong dự báo trọng tâm của EIU là các lệnh cấm vận của EU có hiệu lực và được thực hiện từ 1/7 theo thỏa thuận đã thông qua. Điều này đồng nghĩa với việc sẽ có khoảng 450.000 thùng/ngày từ Iran không thể xuất sang châu Âu, buộc Iran tìm kiếm các thị trường khác. Thị trường EU chiếm 18% lượng dầu xuất khẩu của Iran (tính từ tháng 1-6/2011), và các thị trường quan trọng nhất của Iran nằm tại châu Á.

Khi đó, dòng dầu mỏ xuất khẩu của Iran sẽ chảy về hướng Đông nhiều hơn, có thể với giá rẻ hơn và sản lượng của Iran sẽ giảm 300.000 thùng/ngày trong năm 2012 và 400.000-500.000 thùng/ngày trong năm 2013.

Trong khi đó, Saudi Arabia được cho là sẽ thay thế Iran cung ứng nguồn dầu sang các nhà máy lọc dầu tại châu Âu.

Giữa tháng 1/2012, Bộ trưởng Dầu mỏ Saudi Arabia tuyên bố rằng nước này sẽ có đủ khả năng lấp chỗ trống của Iran tại châu Âu. Tất nhiên, nói dễ hơn làm. Sẵn sàng gánh nhiệm vụ này không phải là không có khó khăn đối với Saudi. Saudi Arabia sẽ không dễ dàng phán đoán lỗ hổng nguồn cung lớn mức nào. Nếu nước này đổ quá nhiều dầu vào thị trường một cách đột ngột, giá dầu sẽ giảm, đặc biệt là trong khi Iran cũng đang phải bán dầu giá rẻ hơn tới các thị trường thay thế.

Giá cả đi xuống sẽ tác động không chỉ xuất khẩu của Saudi mà còn cả các nước OPEC.

Kịch bản thứ 2 là Iran đóng cửa eo biển Hormuz hoặc phương Tây ném bom các cơ sở dầu mỏ của Iran (tất nhiên khả năng này khó có thể xảy ra), thì tình hình sẽ còn phức tạp hơn rất nhiều.

Chặn eo biển Hormuz sẽ khiến 15 triệu thùng dầu mỗi ngày không thể tới tay người mua, chủ yếu ở châu Á-Thái Bình Dương.

Còn nếu phương Tây ném bom các cơ sở dầu mỏ của Iran, Saudi Arabia chắc chắn sẽ được đề nghị tăng nguồn cung, nhưng nước này cũng không thể bơm toàn bộ lượng dầu thêm của mình ra thị trường vì lo ngại còn có những gián đoạn về sau.

Như vậy, năng lực dự trữ toàn cầu sẽ không đủ để bù đắp cho sự thiếu hụt từ Iran. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) vì thế có thể sẽ chịu áp lực phải bơm lượng dầu dự trữ chiến lược ra thị trường.

Mặc dù vậy, EIU cho rằng các viễn cảnh “tai họa” trên, trong bất kỳ trường hợp nào, rất khó có thể xảy ra.

Việc Iran đơn phương đóng cửa eo biển Hormuz đồng nghĩa với việc chặn con đường sống thiết yếu của nền kinh tế của chính mình. Còn các cường quốc phương Tây, vốn đang phải vật lộn với những hỗn loạn kinh tế, cũng hết sẽ sức miễn cưỡng trong việc ném bom Iran.

Cả hai bên đều có những động lực trong việc tránh một cuộc xung đột lớn.