IRV - Sau hơn 15 năm xây dựng và phát triển, đến nay cả nước đã có 28 khu kinh tế cửa khẩu (KKTCK) quốc tế, với tổng diện tích hơn 600 nghìn ha, toạ lạc trên đường dài gần 4.630 km biên giới với ba nước láng giềng Trung Quốc, Lào và Campuchia. Bức tranh kinh tế cửa khẩu đã có nhiều điểm sang đáng mừng, góp phần làm giàu đất nước. Song…Ngay sau khi KKTCK Móng Cái được thành lập đầu tiên năm 1996 thì, chỉ trong vòng hai năm 1997 – 1998, hàng loạt KKTCK lớn khác như: Đồng Đăng, Tân Thanh (Lạng Sơn), Lào Cai, Cầu Treo (Hà Tĩnh), Lao Bảo (Quảng Trị), Mộc Bài (Tây Ninh), Hà Tiên (Kiên Giang), Bờ Y (Kon Tum), A Đớt (Thừa Thiên Huế)… cũng lần lượt nối tiếp ra đời, “phủ kín” đường biên. Cụ thể, trên độ dài gần 1.150 km đường biên giới đi qua bảy tỉnh giáp Trung Quốc, hiện đã có 10 cửa khẩu quốc tế; Tương tự, với nước bạn Lào, các con số đó là 2.340, 10 và 8; Với nước bạn Căm-pu-chia là 1.137 km, 10 tỉnh và 10 cửa khẩu quốc tế; chưa kể hàng chục cửa khẩu chính, phụ khác nằm rải rác trên độ dài biên giới gần 4.630 km nêu trên. Sự hình thành các KKTCK là nhằm khơi dậy tiềm năng, lợi thế đặc thù của từng vùng; đồng thời làm phong phú thêm tính đa dạng của các loại hình kinh tế khác như: Khu chế xuất (KCX), khu Công nghiệp (KCN), khu Kinh tế (KKT) ven biển, đồng bằng.
Thời gian hoạt động của các KKTCK tuy chưa dài nhưng thực sự đã trở thành một loại hình KKT có vị trí hết sức quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh biên giới nói riêng và của cả nước nói chung. Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, các KKTCK thực sự là những điểm hẹn mới của các nhà đầu tư, là thị trường mua bán sôi động giữa nước ta với các nước bạn láng giềng. Điều đó được chứng minh: các KKTCK hiện đã thu hút gần 70 dự án FDI, với tổng vốn đăng ký hơn 700 triệu USD và 500 dự án đầu tư trong nước, với tổng vốn đầu tư gần 40.000 tỷ đồng. Mới tính riêng giai đoạn 2006 – 2010, tăng trưởng xuất, nhập khẩu (XNK) hàng hóa, dịch vụ đạt trên 25%, cao hơn nhiều mức tăng chung của cả nước. Trong đó, kim ngạch XNK qua các KKT giáp Trung Quốc chiếm hơn 67%, Campuchia 21%, Lào 8,7%.
Tương tự, số lượt người và phương tiện xuất, nhập cảnh ở các KKTCK cũng tăng đều qua các năm (năm 2010 gấp ba lần năm 2005); Trong đó, Trung Quốc vẫn chiếm tỷ trọng cao nhất 60%, kế đến là Campuchia 28,2%, Lào 11,8%.
Du lịch qua cửa khẩu Móng Cái
Khách hàng mua sắm hàng hóa tại Trung tâm thương mại. Mộc Bài, Tây Ninh
Có thể nói, hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa tại các KKTCK ngày càng sôi động. Số lượng doanh nghiệp và hộ gia đình kinh doanh tăng nhanh, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống dân cư, bảo đảm quốc phòng, an ninh biên giới. Thí dụ, KKTCK Móng Cái, hiện có gần 1.300 doanh nghiệp đang hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau, trong đó Thương mại – du lịch chiếm 73%; Tương tự, Lào Cai gần 1.930, Đồng Đăng – Lạng Sơn khoảng 1.000, Lao Bảo 370, Cầu Treo 110 doanh nghiệp… và hàng nghìn hộ gia đình được cấp giấy phép kinh doanh, sinh sống, gắn bó với tấc đất vùng biên, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước.
Kết quả hoạt động hàng năm của các KKTCK tuy chưa thật ổn định, đồng đều nhưng đã có sự đóng góp đáng kể vào Ngân sách Nhà nước, bình quân gần 400 tỷ đồng/năm, riêng năm 2010 đạt 4.800 tỷ đồng. Cao nhất là KKTCK Đồng Đăng – Lạng Sơn 1.850 tỷ đồng; kế đến là các cửa khẩu Móng Cái 1.100, Lào Cai 650, Lao Bảo 324 tỷ đồng...
Để từng KKCTK sớm làm tròn trách nhiệm của mình, công việc lớn đầu tiên mà Nhà nước ta “ra tay” là hỗ trợ vốn xây dựng đồng bộ cơ sở hạ tầng. Theo số liệu tổng hợp của Bộ kế hoạch và Đầu tư, từ năm 2004 đến năm 2011, Chính phủ đã giành 3.925 tỷ đồng vốn Ngân sách xây dựng hạ tầng cho các KKTCK. Cùng với nội lực và sức mạnh của cộng đồng kinh doanh trên địa bàn, cho đến nay các mạng lưới giao thông, công trình thoát nước, điện chiếu sáng, bãi kiểm hóa, trạm kiểm soát liên hợp, khu vực kinh doanh – thương mại… mặc dầu quy mô và mức độ hoàn thiện có khác nhau, nhưng về cơ bản đã có đầy đủ, phục vụ kịp thời mọi hoạt động phát triển kinh tế cửa khẩu.
Tuy nhiên, những thành tích đã đạt được nêu trên chưa tương xứng với các lợi thế, tiềm năng, chưa đáp ứng kịp yêu cầu công cuộc đổi mới hội nhập kinh tế khu vực. Bức tranh của các KKTCK vẫn còn nhiều điểm sáng mờ nhạt đan xen. Nơi đóng góp nhiều, nơi đóng góp ít cho ngân sách nhà nước, mặc dầu lợi thế tương tự. Kết cấu hạ tầng thì nơi hoàn thiện, nơi mới manh nha. Chất lượng đường giao thông đi tới một số KKTCK, hiện mới như chất lượng đường liên huyện, liên xã nghèo vùng cao; Tổng mức thu hút vốn đầu tư, nhất là vốn FDI còn nhỏ bé, thậm chí còn thua xa một dự án FDI ở các KKT ven biển, đồng bằng; Chưa tạo được sự liên kết, hợp tác chặt chẽ cùng có lợi giữa KKTCK với các Doanh nghiệp, ngành hàng trong vùng. Thương mại đen quanh vùng ven cửa khẩu, thậm chí ở ngay giữa trung tâm cũng chưa được đẩy lùi triệt để. Không ít của khẩu trở thành điểm hẹn làm giàu bất chính của kẻ buôn gian, bán lận. Đội quân cửu vạn cõng, chở hàng lậu ngang nhiên đi lại hai chiều trên các đường mòn trên núi ven các cửa khẩu ở các tỉnh miền Bắc, miền Trung và ghe, thuyền trôi trên các sông, kênh rạch ở các tỉnh miền Nam.
Chuyện thật như bịa: hàng nhái, hàng dởm thì xuất nhập khẩu suôn sẻ. Hàng chính ngạch thì cứ dồn ứ ách tắc, rớt giá ào ào (khoảng 5000 tấn dưa hấu, nhãn lồng trên hàng trăm xe ô tô tải, năm nào cũng phải “ngủ” hàng tuần ở cửa khẩu Tân Thanh, Lạng Sơn là một thí dụ), vừa gây rối thị trường, vừa làm thất thu lớn cho Ngân sách Nhà nước; Quá trình triển khai cơ chế, chính sách phát triển KKTCK đã bộc lộ một số vướng mắc, nhất là việc phân cấp, ủy quyền cho Ban quản lý KKT theo Nghị định số 29/2008/NĐ – CP ngày 14/3/2008 của Chính phủ và các Quyết định khác của Thủ tướng; Cuối cùng là tư tưởng trông chờ quá nhiều vào sự chi viện của cấp trên (nhất là vốn đầu tư) vì ai cũng nghĩ trên địa bàn KKTCK đều có sự hiện diện của nhiều ngành quan trọng của đất nước…
Đây là những thiếu sót, hạn chế mà chúng ta (cả Trung ương và địa phương) đang tập trung xử lý dứt điểm, hoàn thiện trong thời gian tới nhằm tạo thêm động lực thúc đẩy phát triển toàn diện, vững chắc để các KKTCK hoạt động hiệu quả cao, đóng góp cho đất nước ngày một nhiều hơn./.
>>Các mô hình phát triển Khu kinh tế cửa khẩu
>>Xây dựng mô hình khu hợp tác kinh tế biên giới