IRV - Lượng ô tô tiêu thụ trong tháng 1/2012 giảm mạnh. Việc giảm số lượng này có tác động không nhỏ từ việc tăng lệ phí trước bạ với ô tô cá nhân có hiêu lực từ ngày 1/1/2012.
2012 sẽ là năm hết sức khó khăn đối với ngành sản xuất và thị trường ô tô trong nước. Ảnh: Việt Dũng
Tuy nhiên, nhìn sâu xa hơn, việc này cho thấy sự không ổn định trong chính sách phát triển ngành công nghiệp ô tô. Sau hơn chục năm đầu tư vào Việt Nam, các hãng ô tô nước ngoài vẫn chưa thoát khỏi cảnh chỉ là những nhà máy lắp ráp. Không những thế, bây giờ các hãng này đang ngần ngại việc có nên tiếp tục đầu tư ở Việt Nam hay không.
Không chỉ là chính sách
Dự báo thị trường ô tô trong năm 2012, một số chuyên gia kinh tế cho rằng, với việc tiếp tục hy sinh tăng trưởng để ổn định kinh tế vĩ mô, thắt chặt tín dụng để kiềm chế lạm phát và giảm chi tiêu công, vì vậy, đây sẽ là năm hết sức khó khăn đối với ngành sản xuất ô tô và thị trường trong nước. Ông Tachibana, Tổng Giám đốc Công ty Toyota VN (TMV) và là Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất lắp ráp ô tô VN (VAMA) cho biết, chắc chắn TMV sẽ phải xem xét lại kế hoạch sản xuất trong năm 2012 tới. Hơn thế nữa, kế hoạch sản xuất của TMV tới năm 2018 (khi thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung được ký kết giữa các nước ASEAN chính thức được áp dụng) sẽ là thách thức rất lớn đối với TMV. Trong khi đó ước doanh số của VAMA sẽ giảm 20%. Cũng theo nhận định của ông Tachibana, đến năm 2018, nhiều nhất sẽ chỉ còn 3 doanh nghiệp (DN) ô tô có vốn đầu tư nước ngoài trụ lại tại Việt Nam.
Nếu không phát triển được công nghiệp ô tô dưới 10 chỗ thì vào 2025, mỗi năm Việt Nam phải bỏ ra 12 tỷ USD để nhập khẩu ô tô. Như vậy, rất có thể chúng ta sẽ phải gánh chịu một mức thâm hụt cán cân thương mại khổng lồ. Vấn đề đáng ngại là, thị trường ô tô rộng lớn của Việt Nam sẽ rơi vào tay các nhà cung cấp nước ngoài.
Ông Ngô Văn Trụ, Phó Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng - Bộ Công Thương |
|
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng 3 cũng là quá nhiều, có khi chẳng còn DN nào. Khi đó cũng giống như trong lĩnh vực điện tử, Sony rút khỏi Việt Nam, chỉ để lại một Văn phòng đại diện và phân phối hàng nhập khẩu. Với thuế suất thuế nhập khẩu ô tô chỉ còn 50% vào 2014 và giảm tới 0 - 5% vào năm 2018, xe nhập khẩu nguyên chiếc có lợi thế hơn so với xe sản xuất trong nước là điều được các DN ô tô có vốn đầu tư nước ngoài nhận thấy. Các liên doanh đều đã bổ sung chức năng phân phối xe nhập khẩu vào hoạt động của mình. Nhờ ưu thế bán hàng nhập khẩu chính hãng, có hệ thống dịch vụ sau bán hàng tốt và không phải cạnh tranh với các nhà nhập khẩu thương mại thuần túy, thị trường ô tô Việt Nam trong tương lai được dự báo vẫn thuộc về các liên doanh. Chỉ có điều lúc đó họ không còn sản xuất, lắp ráp tại Việt Nam nữa mà nhập xe từ Thái Lan, Indonesia... về bán.
Hàng loạt DN ngừng đầu tư
Ngừng đầu tư dây chuyền sản xuất, lắp ráp tại Việt Nam, ngừng các dự án mở rộng sản xuất đó là thực tế của nhiều liên doanh sản xuất ô tô trong kế hoạch năm 2012.
|
|
|
Ảnh: minh họa
|
Ông Joe Hinrichs Ford, Chủ tịch Ford tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương và châu Phi cho biết: Hãng này đang có các kế hoạch và đang triển khai chương trình đầu tư khổng lồ vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, trong kế hoạch của Ford không có dự án nào tại Việt Nam. Năm 2012, theo dự kiến Ford sẽ chỉ ra mắt một sản phẩm mới tại thị trường Việt Nam là mẫu xe Pick up Ranger mới. Đại diện các hãng xe khác như: GM Việt Nam, Honda Việt Nam, Suzukuki Việt Nam... cũng cho biết, không có kế hoạch đầu tư gì vào Việt Nam năm 2012. Cùng với việc tăng vốn, tăng nội địa hoá tại các nước trong khu vực Đông Nam Á, Ấn Độ… các hãng xe lớn lại đang nghĩ tới việc lợi dụng những cam kết mở cửa thị trường ô tô của Việt Nam khi ra nhập WTO để "rút lui".
Ông Lê Dương Quang, Thứ trưởng Bộ Công Thương thừa nhận, việc Toyota hay Ford không chọn Việt Nam để tiếp tục đầu tư là đáng tiếc cho ngành công nghiệp ô tô nước ta. Thực tế, công nghiệp ô tô là một ngành thu hút rất nhiều nhân lực bởi nó kéo theo sự phát triển của công nghiệp phụ trợ và các ngành sản xuất khác như thép, điện tử, hoá chất, nhựa... Không những vậy, đây còn là ngành sản xuất mang lại giá trị gia tăng cao.
|
|
|
Một cửa hàng bán ô tô trên đường Giải Phóng, Hà Nội. Ảnh: Thái Hà
|
Trong khi các liên doanh đổ lỗi do “chính sách thay đổi liên tục” hay “công nghiệp phụ trợ chưa phát triển”… để biện hộ, các cơ quan quản lý Nhà nước lại cho rằng, các liên doanh “không chịu đầu tư cơ bản để tăng tỷ lệ nội địa hóa cho dù được ưu đãi quá nhiều”… thì giấc mơ ô tô nội đang tan dần. Và một chiến lược rất “nóng” của ngành hiện nay là “dòng xe chiến lược của phân khúc xe du lịch” liệu có theo “vết xe đổ” của nội địa hóa ô tô?
Theo quy hoạch, mục tiêu nội địa hóa ô tô nhằm mục đích đến năm 2020 CN ô tô phát triển thành một ngành CN quan trọng của đất nước. Trong đó, tập trung vào các loại xe thông dụng như xe tải, xe khách và xe con: đạt tỷ lệ sản xuất trong nước khoảng 60% năm 2010 (riêng động cơ phấn đấu đạt tỷ lệ sản xuất trong nước 50%, hộp số đạt 90%). Các loại xe cao cấp: du lịch đạt tỷ lệ sản xuất trong nước 20% - 25% năm 2005 và 40% - 45% vào năm 2010. Các loại xe tải, xe khách cao cấp đạt tỷ lệ sản xuất trong nước 20% năm 2005 và 35% - 40% vào năm 2010…