IRV - Vất vả xây dựng thương hiệu, vậy mà trong nhiều năm qua, hàng loạt thương hiệu của Việt Nam liên tiếp bị các doanh nghiệp (DN) nước ngoài đăng ký bảo hộ độc quyền nhãn hiệu. Mới đây nhất, chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột của Việt Nam đã bị Cty Guangzhou Buon Ma Thuot Coffee Co.Ltd có văn phòng đặt tại Quảng Châu (Quảng Đông - Trung Quốc), đăng ký độc quyền nhãn hiệu với thời hạn 10 năm, cho nhóm sản phẩm 30 - nhóm có chứa cà phê. Sau đó, DN này tiếp tục đăng ký và được bảo hộ logo "Buon Ma Thuot Coffe - 1896" tại Trung Quốc từ năm 2010 - 2011 trên toàn lãnh thổ Trung Quốc. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc phụ trách Cty CP Sở hữu trí tuệ Bross & Partners trụ sở tại Hà Nội xung quanh vấn đề này. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
PV: Được biết Công ty CP Sở hữu trí tuệ Bross & Partners là đơn vị đầu tiên phát hiện ra việc cà phê Buôn Ma Thuột của Việt Nam bị một DN của Trung Quốc đăng ký chỉ dẫn địa lý. Xin ông cho biết cụ thể về những được – mất của vụ việc này? 

Luật sư Lê Quang Vinh: Đầu tiên tôi phải khẳng định rằng, cà phê Buôn Ma Thuột là thương hiệu lớn, là tài sản của Việt Nam. Buôn Ma Thuột là tên của một thành phố trực thuộc tỉnh Đăk Lắk được mệnh danh là “thủ phủ cà phê” của Việt Nam đã tồn tại hàng trăm năm qua. Việc một DN ở Trung Quốc đăng ký chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột đồng nghĩa với việc tài sản của nhà nước Việt Nam bị một quốc gia khác “đánh cắp”. Việc làm này của DN Trung Quốc đã làm thế giới hiểu nhầm về nguồn gốc địa lý cà phê Buôn Ma Thuột, đang được bảo hộ tại Việt Nam theo danh bạ quốc gia số 00004. Điều này sẽ dẫn đến nguy cơ các DN Việt Nam có chức năng xuất khẩu cà phê từ Đăk Lắc có thể bị kiện hoặc bị ngăn chặn xuất khẩu ngay tại cửa khẩu biên giới Trung Quốc do xâm phạm độc quyền nhãn hiệu. 

Nếu không ngăn chặn kịp thời, chủ sở hữu nhãn hiệu Buôn Ma Thuột nói trên không chỉ sử dụng quyền độc quyền của mình để ngăn nhãn hiệu Cà phê Buôn Ma Thuột vào Trung Quốc, mà còn đến nhiều nước trên thế giới, bởi một khi doanh nghiệp Trung Quốc đăng kí nhãn hiệu này ra các nước trên thế giới, chúng ta cũng không thể xuất khẩu cà phê Buôn Ma Thuột đến những địa chỉ đó. 

PV: Như vậy, việc chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột bị đăng ký sở hữu trí tuệ ở Trung Quốc nghiêm trọng hơn nhiều so với vấn đề các thương hiệu khác? 

Luật sư Lê Quang Vinh: Chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột bị đăng ký sở hữu trí tuệ ở Trung Quốc là đặc biệt nghiêm trọng so với các thương hiệu trong nước khác, như Vinataba, Vifon, bởi các thương hiệu này chỉ là các thương hiệu doanh nghiệp. Còn trường hợp thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột, hay các chỉ dẫn địa lý giống như vậy, lại mang một nội dung khác, đó là thương hiệu của một quốc gia, thương hiệu tập thể của vùng, miền. Cà phê Buôn Ma Thuột, ngoài một thương hiệu nổi tiếng kèm với chỉ dẫn địa lý ở Buôn Ma Thuột, còn mang một ý nghĩa về lịch sử, văn hóa, về một thủ phủ cà phê có chất lượng cao. Lịch sử Việt Nam gắn liền với nền văn minh lúa nước và đến nay vẫn là nước nông nghiệp. Khi hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu ,Việt Nam đang sở hữu một lợi thế cạnh tranh rất lớn là hàng nông sản. Trong đó, các mặt hàng như gạo, cà phê, hồ tiêu, ca cao, điều, cao su… đứng nhất nhì trên thế giới về sản lượng xuất khẩu. Các sản phẩm nông sản này thường gắn với những thương hiệu địa lý nổi tiếng, như nước mắm Phú Quốc, nước mắm Phan Thiết, chè Thái Nguyên, bưởi Phúc Trạch hay cà phê Buôn Ma Thuột, cà phê Trung Nguyên… Lịch sử hình thành của các thương hiệu vùng miền cũng gắn với những điều đặc biệt về thổ nhưỡng, về tự nhiên và con người ở vùng miền đó, tạo ra một sản phẩm khác biệt, có chất lượng đặc thù so với các sản phẩm ở các vùng miền khác. Chính vì thế, các thương hiệu vùng miền thường mang giá trị về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế… các giá trị này kết hợp với nhau và không nơi nào khác có được. 

Cụ thể như Buôn Ma Thuột là một địa danh của Việt Nam, nếu một DN Việt Nam hay tổ chức nào của Việt Nam ở Đắk Lắk đăng ký chỉ dẫn địa lý thì điều đó sẽ được chấp thuận. Nhưng khi một tổ chức và một DN khác ở nước ngoài đăng ký nhãn hiệu, chắc chắn bị coi là lừa dối công chúng, không minh bạch và không thể chấp nhận được. 

PV: Hiện nay, việc lấy lại thương hiệu nói chung, chỉ dẫn địa lý nói riêng thường có ba giải pháp, đó là mua lại, giải quyết bằng con đường ngoại giao và bằng công cụ pháp lý. Vậy, theo Luật sư, chúng ta nên làm theo cách nào? 

Luật sư Lê Quang Vinh: Theo quan điểm cá nhân của tôi, con đường ngoại giao là rất ít khả thi, bởi các lý do sau: 

Thứ nhất, mỗi nước đều có hệ thống pháp luật riêng, về nguyên tắc, trong một thế giới phát triển, luật pháp phải được coi là thượng tôn, là câu chuyện quan trọng nhất, mọi tranh chấp phải dựa trên cơ sở pháp lý để mà tiến hành, chứ không thể đơn thuần bất kỳ việc gì xảy ra cũng tiến hành bằng con đường ngoại giao được. 

Lý do thứ hai, trong lịch sử, chúng ta đã từng mất thương hiệu Vinataba ở nước ngoài và cũng đã tiến hành bằng con đường ngoại giao nhưng đã thất bại, chỉ đòi được ở một vài nước mà người ta cố gắng chuyển nhượng lại hoặc hủy bỏ nhãn hiệu đó đi. 

Nếu giải quyết bằng phương án đàm phán nhằm mua lại bản quyền thương hiệu, có nghĩa là Trung Quốc “chuyển nhượng” lại nhãn hiệu cho phía Việt Nam thì sẽ gây cảm giác mất vị thế, vì đây là tài sản của chúng ta, chúng ta không việc gì phải mua lại thương hiệu mà vốn dĩ nó đã là của Việt Nam.
Chỉ còn con đường giải quyết bằng công cụ pháp lý. Chúng tôi đã nghiên cứu luật pháp của Trung Quốc và thấy rằng, có cơ sở để hủy thành công hai nhãn hiệu này nếu tiến hành bằng pháp lý. Theo luật Nhãn hiệu của Trung Quốc, mình có thể tiến hành khiếu kiện theo thủ tục hành chính. Hủy bỏ hai nhãn hiệu này, căn cứ theo luật của họ thì chúng tôi thấy là khả năng thành công rất cao. 

PV: Vậy thì rõ ràng là chúng ta rất nên khởi kiện phải không, thưa ông? 

Luật sư Lê Quang Vinh: Thực ra, bản chất của vấn đề chưa phải đến mức khởi kiện, bởi vì luật Trung Quốc cũng như luật Việt Nam có nhiều điểm tương đồng. Từ trước đến nay, hầu hết những việc tương tự như vậy thì theo luật Trung Quốc hay Việt Nam đều có thể giải quyết bằng con đường hành chính. Thủ tục hành chính sẽ là người có liên quan yêu cầu Cơ quan Nhãn hiệu của Trung Quốc hủy bỏ nhãn hiệu đó trên cơ sở trình bày các bằng chứng pháp lý và căn cứ pháp lý. Người ta gọi đấy là thủ tục khiếu kiện thôi, chứ không phải thủ tục khởi kiện. Cơ bản giai đoạn đầu tiên là như vậy, sau này, nếu các bên liên quan không đồng ý với phán quyết của Cơ quan Sở hữu Trí tuệ Trung Quốc, thì các bên có thể đưa nhau ra tòa án. Nếu các bên không đồng ý cách giải quyết của người phán quyết thì mới phải tính đến việc kiện ra tòa. 

PV: Qua vụ việc này, với vai trò là Luật sư, ông có mách nước gì cho các DN chưa, đã và đang là “khổ chủ” của một vụ mất bản quyền sở hữu trí tuệ thương hiệu trên thị trường quốc tế? 

Luật sư Lê Quang Vinh: Về nguyên tắc thì doanh nghiệp nào cũng thế thôi, nếu anh có thị trường xuất khẩu nước ngoài, đương nhiên anh phải lưu ý chuyện đăng ký để bảo vệ quyền của mình. Nếu đăng ký muộn có thể quyền đó bị mất. Nếu quyền đó bị mất thì những người chiếm dụng tài sản của mình có thể lợi dụng quyền đó để kiện ngược lại mình. Cụ thể như vụ chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột này. Rõ ràng, đây là một thông điệp chuyển tới các DN nói chung và tất cả những chỉ dẫn địa lý, khu vực quản lý nào của Việt Nam nói riêng, là chúng ta phải đặc biệt lưu ý vấn đề đăng ký thương hiệu để có chiến lược phù hợp trong tương lai, tránh để câu chuyện này xảy ra lần nữa, nhất là khi DN Việt Nam lại thường chỉ phát hiện khi thương hiệu đã được bảo hộ độc quyền cho người khác 

Việc đăng ký bảo hộ bản quyền sở hữu thương hiệu ở nước ngoài cũng rất tốn kém, vì vậy, DN nên nghiên cứu đăng ký ở những thị trường mà các DN xuất khẩu hàng hóa hoặc sắp xuất khẩu hàng hóa, nghiên cứu đăng ký ở những thị trường tiềm năng để tiết kiệm chi phí. 

Ngoài ra, giải pháp “bảo vệ” các chỉ dẫn địa lý nổi tiếng của Việt Nam không bị chiếm đoạt ở nước ngoài là nộp từng đơn yêu cầu bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho từng thị trường và đăng ký theo Thỏa ước Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu hàng hóa. Tuy nhiên, hiện nay, Việt Nam chưa tham gia công ước nào về chỉ dẫn địa lý. Theo Cục Sở hữu trí tuệ, hiện có hơn 800 sản phẩm nông nghiệp và làng nghề truyền thống của nước ta đang rất có uy tín, thương hiệu đã nổi tiếng không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới. Để mất thương hiệu bản quyền do không có chiến lược bảo vệ, sau khi bị mất mới cuống cuồng tìm cách tháo gỡ thể hiện sự non nớt trong kinh doanh thời toàn cầu hóa. Chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột đã được đăng ký ở Việt Nam từ năm 2005, nhưng chưa đăng ký quốc tế nên chỉ có hiệu lực trong nước chính là một bài học đắt giá không chỉ với tỉnh Đắk Lắk. Nhiều người chưa quên câu chuyện chủ nhãn hiệu Kẹo dừa Bến Tre từng đi kiện kẹo Bến Tre giả ở Trung Quốc năm 1999. Và bài học về ý thức bảo vệ thương hiệu, bảo vệ nhãn hiệu sản phẩm của DN trước rất nhiều nguy cơ bị đánh cắp thì chưa bao gờ cũ. 

PV: Xin cảm ơn Luật sư về cuộc trò chuyện thú vị này!