IRV - Năm 2010 mặc dù là một năm có nhiều khó khăn, song các doanh nghiệp trong ngành Công Thương đã tích cực huy động nhiều nguồn vốn, để triển khai các dự án đầu tư nhằm tăng năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh, cũng như để bảo đảm nhu cầu những mặt hàng trọng yếu của nền kinh tế như điện năng, sắt thép, xăng dầu, phân bón... Tổng mức đầu tư của các Tập đoàn, Tổng công ty, Công ty, thuộc Bộ thực hiện năm 2010 là 172.519,9 tỷ đồng, tăng 19% so với thực hiện năm 2009, trong đó khối các Tập đoàn, Tổng công ty 91 thực hiện 169.577,5 tỷ đồng, tăng 20,4%; khối các Tổng công ty 90 và doanh nghiệp độc lập thực hiện 2.942,4 tỷ đồng, bằng 72,6% so với thực hiện năm 2009.Nhiều công trình đã được hoàn thành và đưa vào hoạt động, nổi bật là: Nhà máy Lọc dầu Dung Quất; Nhà máy DAP Hải Phòng công suất 330 ngàn tấn/năm; Tổ máy 1 dự án thủy điện Sơn La, sông Tranh 2; Sêrepok; Đồng Nai 3; nhiệt điện Nhơn Trạch 2, Quảng Ninh; Đường dây 500 kV Sơn La - Hòa Bình - Nho Quan và Trạm biến áp 500 kV Sơn La... Các dự án hoàn thành đã góp phần nâng cao năng lực, đáp ứng được yêu cầu mục tiêu tăng trưởng kinh tế của đơn vị, của ngành, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của đơn vị, nâng cao chất lượng sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, qua giám sát, đánh giá đầu tư cho thấy quá trình triển khai và thực hiện các dự án còn một số vấn đề tồn tại dẫn tới tiến độ thực hiện các dự án, công trình bị chậm trễ, chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt việc chậm tiến độ các công trình xây dựng các nhà máy nhiệt điện làm cho tình trạng thiếu điện ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Năm 2011 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI và cũng là năm bản lề thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2011 - 2020 và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2011-2015. Trước mắt, thực hiện Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 24 tháng 02 năm 2011 của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội, Bộ Công Thương đã tiến hành rà soát toàn bộ các công trình, dự án đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước và trái phiếu Chính phủ đã được bố trí vốn năm 2011 nhằm xác định cụ thể các công trình, dự án cần ngừng, đình hoãn, giãn tiến độ thực hiện trong năm 2011. Bộ Công Thương đã đưa ra 4 nhóm giải pháp chính rất quyết liệt, nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án lớn, cụ thể như sau:
Về công tác giám sát đánh giá đầu tư
- Tăng cường trách nhiệm trong công tác giám sát, đánh giá đầu tư, thực hiện nghiêm túc chế độ báo cáo định kỳ và nội dung báo cáo theo quy định;
- Khẩn trương kiện toàn bộ máy và nâng cao năng lực về công tác giám sát, đánh giá đầu tư cho các cán bộ thực hiện công tác giám sát, đánh giá đầu tư tại các Tập đoàn, Tổng công ty;
- Các chủ đầu tư, Ban quản lý dự án chủ động đề xuất các giải pháp cụ thể phù hợp với đặc thù của đơn vị mình, nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư khắc phục những tồn tại về thất thoát, lãng phí, chậm tiến độ trong đầu tư, xây dựng.
Về công tác đấu thầu
Thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 734/CT-TTg ngày 17 tháng 5 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về chấn chỉnh công tác quản lý đối với các gói thầu EPC.
- Đối với các hợp đồng đang thực hiện:
+ Tăng cường giám sát bảo đảm việc thực hiện hợp đồng đúng kế hoạch, tiến độ thi công mà nhà thầu cam kết trong hồ sơ dự thầu và hợp đồng đã ký kết;
+ Thực hiện nghiêm túc việc xử lý vi phạm hợp đồng đối với các hành vi chậm tiến độ, không đảm bảo chất lượng vật tư, thiết bị... theo các điều khoản đã cam kết trong hợp đồng và quy định của pháp luật về đấu thầu, pháp luật về xây dựng và quy định của pháp luật khác có liên quan;
+ Báo cáo cụ thể nguyên nhân và thiệt hại về kinh tế do chậm tiến độ đối với các hợp đồng thuộc dự án nhóm A đã chậm so với kế hoạch từ 6 tháng trở lên và chưa thực hiện quyết toán, gửi về Bộ Kế hoạch và Đầu tư để tổng hợp, đánh giá.
- Đối với các hợp đồng trong giai đoạn ký kết hợp đồng:
+ Rà soát các điều kiện của dự thảo hợp đồng, trong trường hợp thấy không đảm bảo tính khả thi, tính hiệu quả thì kiên quyết không ký kết hợp đồng;
+ Xác định rõ các chế tài trong hợp đồng đủ mạnh để ràng buộc nhà thầu phải đảm bảo tiến độ, chất lượng của công trình, kiểm soát chi phí trong tổng mức đầu tư (phạt, dừng và hủy hợp đồng).
- Đối với các dự án, gói thầu được triển khai trong thời gian tới:
+ Khi lập Dự án đầu tư xây dựng công trình, các chủ đầu tư cần bám sát yêu cầu về tính tiên tiến, hiện đại của thiết bị công nghệ; phản ánh chính xác và dự báo biến động của giá cả thiết bị, vật tư, hàng hóa theo giá thị trường trong nước và quốc tế;
+ Các chủ đầu tư, bên mời thầu khi lập kế hoạch đấu thầu phải cân nhắc việc phân chia thành các gói thầu EPC; trường hợp có thể thì tách thành các gói thầu riêng biệt như tư vấn (E), cung cấp thiết bị, vật tư (P) và xây lắp (C) hoặc tách thành gói thầu tư vấn, cung cấp vật tư, thiết bị (EP) và gói thầu xây lắp (C) để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước có thể tham gia đấu thầu và thực hiện gói thầu. Không triển khai gói thầu theo hình thức EPC khi không thực sự cần thiết. Trong trường hợp phải tuân thủ chặt chẽ tính đồng bộ trong việc thực hiện dự án theo hình thức EPC thì trong hồ sơ mời thầu cần quy định mức yêu cầu tối thiểu về mặt kỹ thuật không thấp hơn 90% tổng số điểm (nếu đánh giá theo phương pháp chấm điểm) hoặc tất cả tiêu chuẩn chính phải đạt (nếu đánh giá theo phương pháp đạt/không đạt);
+ Trường hợp gói thầu EPC mà khả năng các nhà thầu trong nước đảm nhận được trên 50% khối lượng công việc thì không được tổ chức đấu thầu quốc tế mà phải tổ chức đấu thầu rộng rãi trong nước; đối với phần thiết bị, công nghệ trong nước không sản xuất được thì có thể được thực hiện theo 2 phương án:
Một là, tách phần thiết bị công nghệ thành một gói thầu riêng để tổ chức đấu thầu quốc tế; trong trường hợp này, hồ sơ mời thầu phải thể hiện sự cam kết ràng buộc, hợp tác chặt chẽ giữa nhà chế tạo nước ngoài với nhà thầu trong nước để thực hiện thành công dự án, đảm bảo tính đồng bộ của dự án;
Hai là, giao nhà thầu trong nước đã trúng thầu tổ chức lựa chọn nhà thầu phụ đặc biệt để cung cấp thiết bị công nghệ đảm bảo yêu cầu chất lượng tiên tiến, hiện đại; việc lựa chọn nhà thầu phải có sự chấp thuận của chủ đầu tư.
+ Trường hợp các gói thầu EPC có giá trị, quy mô lớn yêu cầu công nghệ đa dạng, phức tạp thuộc các dự án quan trọng của ngành hoặc dự án quan trọng quốc gia thì Bộ thành lập các Hội đồng khoa học về kinh tế - kỹ thuật để nghiên cứu và đề xuất phương pháp đánh giá chất lượng (công suất, hiệu suất, chi phí vận hành, bảo dưỡng...) và tuổi thọ thiết bị trong cả đời dự án, bảo đảm so sánh được hiệu quả giữa các loại thiết bị công nghệ mà nhà thầu chào khác nhau khi tổ chức đấu thầu quốc tế mua sắm thiết bị, công nghệ từ nước ngoài;
- Rà soát lại đội ngũ cán bộ ban quản lý dự án và các chủ đầu tư, tăng cường bồi dưỡng năng lực chuyên môn về đấu thầu và quản lý dự án, đảm bảo tuân thủ yêu cầu về chuyên môn của chủ đầu tư, bên mời thầu, tổ chuyên gia đấu thầu và các cá nhân có liên quan theo quy định hiện hành, đồng thời nâng cao ý thức đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm cá nhân. Tăng cường sử dụng các tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp để nâng cao chất lượng hoạt động đấu thầu, bảo đảm lựa chọn được nhà thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm và uy tín thực hiện gói thầu.
Về sử dụng vật tư, thiết bị sản xuất trong nước
Thực hiện Chỉ thị 494/CT-TTg ngày 20 tháng 4 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc sử dụng vật tư hàng hoá sản xuất trong nước trong công tác đấu thầu dự án đầu tư sử dụng vốn nhà nước, Bộ Công Thương đã ban hành các Quyết định: số 2840/QĐ-BCT ngày 28 tháng 5 năm 2010 về việc ban hành danh mục máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước đã sản xuất được (34 sản phẩm, nhóm sản phẩm); số 0283/QĐ-BCT ngày 19 tháng 01 năm 2011 về việc bổ sung danh mục máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước đã sản xuất được (3 sản phẩm, nhóm sản phẩm); số 2038/QĐ-BCT ngày 27 tháng 4 năm 2011 về Danh mục máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước sản xuất được (4 sản phẩm, nhóm sản phẩm) để làm căn cứ để các Bộ, ngành, Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo các doanh nghiệp trong việc sử dụng hàng hoá sản xuất trong nước trong các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Đồng thời, Bộ cũng đã ban hành các văn bản: số 4328/BCT-KH ngày 05 tháng 5 năm 2010 gửi các Tập đoàn, Tổng ty thuộc Bộ về việc xây dựng kế hoạch đầu tư sản xuất hàng thay thế nhập khẩu; số 1351/BCT-KH ngày 17 tháng 02 năm 2011 gửi các Sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cung cấp danh sách các doanh nghiệp đang sản xuất các sản phẩm trong Danh mục máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước sản xuất được để tiếp tục tổng hợp, bổ sung danh mục đưa lên website của Bộ. Tiếp tục đẩy mạnh công tác chỉ đạo, đôn đốc các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty, doanh nghiệp thuộc Bộ nghiêm túc thực hiện Chỉ thị 21/CT-TTg ngày 26 tháng 8 năm 2010 của Bộ Công Thương về việc thực hiện các biện pháp tăng cường sử dụng máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước sản xuất được trong công tác đấu thầu.
Về vấn đề vốn
- Đối với ngành Điện:
Bộ Công Thương đã đề nghị Bộ Kế hoạch và Đầu tư tham mưu với các Bộ, ngành và Chính phủ chỉ đạo các ngân hàng cho vay nguồn vốn thiếu đối với một số dự án phải vận hành năm 2011 hiện đã vượt hạn mức tín dụng đã cam kết, trong đó ưu tiên bố trí nguồn vốn ODA cho các dự án điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam. Đối với các nguồn vốn tín dụng ưu đãi trong nước, đề nghị bổ sung đối tượng áp dụng cho tất cả các dự án điện. Báo cáo Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các Ngân hàng được phép cho vay vượt mức 15% hạn mức tín dụng đối với các dự án điện. Tạo điều kiện thực hiện các bảo lãnh về tài chính để Tập đoàn Điện lực Việt Nam chủ động làm việc với các tổ chức thực hiện hình thức đầu tư dự án theo hình thức ECA (tín dụng xuất khẩu) trong điều kiện việc bố trí nguồn vốn trong nước không thực hiện được và không đảm bảo đủ vốn.
- Đối với ngành Dệt - May: Báo cáo và đề nghị Thủ tướng Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư bố trí đủ vốn ngân sách nhà nước năm 2011, đặc biệt là các dự án trọng điểm đã được phê duyệt để hoàn thành trong năm kế hoạch của Tập đoàn Dệt - May.
- Đối với ngành Thép: Báo cáo và đề nghị Thủ tướng Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư ưu tiên thu xếp đủ nguồn vốn đặc biệt là thu xếp ngoại tệ để triển khai các dự án và thanh toán L/C hợp đồng nhập khẩu thiết bị đã ký của các dự án Gang thép Thái Nguyên giai đoạn 2 và dự án Gang thép Lào Cai.
Hy vọng rằng, với những giải pháp cụ thể nêu trên, dưới sự chỉ đao sâu sát của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự quan tâm phối hợp chặt chẽ của các Bộ, ngành, địa phương và sự phấn đấu nỗ lực của các đơn vị trong ngành Công Thương, chắc chắn rằng, các dự án trọng điểm của Ngành sẽ khắc phục được những hạn chế để hoàn thành đúng tiến độ, kịp thời đưa vào sản xuất kinh doanh hiệu quả trong thời gian tới.